یکی از مشکلات رایج در کشت نخود، عدس و لوبیا این است که گیاه به خوبی رشد می کند، گل می دهد اما غلاف تشکیل نمی شود. غلاف ندادن حبوبات یا پر نشدن غلاف ها، باعث کاهش شدید عملکرد و ضرر اقتصادی می شود. در این مطلب دلایل غلاف ندادن یا پر نشدن غلاف حبوبات را بررسی می کنیم. همچنین راهکارهای اساسی برای جلوگیری از این مشکل ارائه می دهیم.

علت غلاف ندادن انواع حبوبات چیست و چه تفاوتی با هم دارد؟

• لوبیا: غلاف ندادن لوبیا معمولا با تنش گرما و خشکی در زمان گلدهی، آبیاری نامناسب، تغذیه نامتعادل یا ریزش گل ارتباط دارد. در صورت تشکیل گل و عدم تشکیل غلاف، ابتدا شرایط دما و رطوبت خاک بررسی شود.
• نخود: در نخود، گرمای شدید، کمبود رطوبت در مراحل گلدهی و تشکیل غلاف و برخی مشکلات تغذیه‌ای می توانند تشکیل غلاف را کاهش دهند. تنش محیطی در زمان گلدهی اهمیت ویژه‌ای دارد.
• عدس: غلاف دهی ضعیف عدس می تواند در اثر خشکی، گرمای نامناسب، ضعف رشد گیاه یا تغذیه نامتعادل ایجاد شود. مدیریت رطوبت و تغذیه در زمان گلدهی و تشکیل غلاف اهمیت زیادی دارد.
• نخود: گرمای زیاد، تنش آبی و برخی مشکلات تغذیه‌ای می توانند باعث کاهش گلدهی، ریزش گل یا تشکیل نشدن غلاف شوند. تامین رطوبت یکنواخت در زمان گلدهی و تشکیل غلاف مهم است.
• باقلا: در باقلا، سرمای شدید یا گرمای بالا، کمبود آب و اختلال در گرده افشانی می تواند باعث ریزش گل و کاهش تشکیل غلاف شود. شرایط آب و هوایی زمان گلدهی باید با دقت بررسی شود.
• ماش: گرمای شدید، کمبود رطوبت و مشکلات تغذیه‌ای در مرحله گلدهی می توانند باعث کاهش تشکیل غلاف در ماش شوند. آبیاری مناسب و جلوگیری از تنش در این مرحله اهمیت دارد.
• لوبیا چشم بلبلی: تنش خشکی و گرمای شدید، به خصوص در زمان گلدهی و تشکیل غلاف، می تواند تعداد غلاف های تشکیل شده را کاهش دهد. تغذیه متعادل و مدیریت آبیاری به حفظ عملکرد کمک می کند.

دلایل غلاف ندادن حبوبات + راه حل

1. تنش خشکی و آبیاری نامنظم؛ عامل اصلی ریزش گل

یکی از شایع ترین دلایل ریختن گل های حبوبات، نوسانات شدید رطوبت خاک است. حبوبات در مرحله گلدهی و تشکیل غلاف، به شدت به آبیاری حساس هستند. اگر بین دو نوبت آبیاری، خاک کاملاً خشک شود و سپس حجم زیادی آب دریافت گردد، گیاه دچار شوک می شود. در این شرایط، گیاه برای جلوگیری از مرگ، تمام انرژی خود را متمرکز می کند و گل ها و غلاف های در حال تشکیل را حذف می کند.
اگر در این مرحله تنش خشکی ایجاد شود گل ها می ریزند، گرده افشانی ناقص می شود و غلاف تشکیل نمی شود.

راه حل:

• گیاهان را به طور منظم و طبق برنامه ریزی آبیاری کنید.
• از سیستم آبیاری قطره ای استفاده کنید تا رطوبت خاک یکنواخت بماند.
• اجازه ندهید سطح خاک ترک بخورد؛ اگر خاک خشک شد، به آرامی و در چند نوبت آبیاری کنید تا شوک وارد نشود.

علاوه بر خشکی خاک، آبیاری بیش از حد نیز خطرناک است. ریشه های حبوبات به خفگی حساسند. اگر خاک برای مدت طولانی خیس بماند، ریشه ها نمی توانند اکسیژن کافی دریافت کنند و کم کم می پوسند. ریشه بیمار نمی تواند مواد غذایی را به گل ها برساند، بنابراین گل ها می ریزند.

• مطمئن شوید که خاک زهکشی خوبی دارد. در صورت مناسب نبودن بافت خاک، حتما باید قبل از کشت، اصلاح بافت خاک انجام شود.
• بین آبیاری ها صبر کنید تا سطح خاک کمی خشک شود (مگر در روزهای بسیار گرم).

2. کمبود عناصر غذایی مؤثر در زمان تشکیل غلاف

تغذیه گیاه نقش مستقیم در تشکیل غلاف دارد. در زمان تشکیل غلاف، باید عناصر غذایی خاصی در اختیار گیاه قرار بگیرند. کمبود هر یک از این عناصر، می تواند شکل گیری یا پر شدن غلاف را تحت تاثیر قرار دهد. این عناصر عبارتند از:

• پتاسیم: برای پر شدن غلاف ها و انتقال قندها به میوه حیاتی است. کمبود پتاسیم باعث ریختن غلاف های در حال تشکیل می شود.
• فسفر: برای انتقال انرژی و تشکیل گل ضروری است. کمبود فسفر باعث می شود گل ها ضعیف باشند و زود بریزند.
• بور: یکی از مهم ترین ریزمغذی ها برای حبوبات است. کمبود بور باعث می شود گرده افشانی ناقص انجام شود و گل ها اصلا تبدیل به غلاف نشوند یا غلاف های کوچک و بدشکل ریخته شوند.
• روی: برای تقسیم سلولی در گل ها ضروری است.

کمبود این عناصر باعث می شود گل تشکیل شود ولی به غلاف تبدیل نشود. علاوه بر این، عناصر غذایی دیگری هم برای رشد حبوبات ضروری اند که در مراحل دیگر رشد گیاه (مثل جوانه زنی، مرحله قبل از کاشت بذر و…) باید مصرف شوند. برای آشنایی با تمام این عناصر، مطلب کوددهی به حبوبات را مطالعه کنید.

راه حل:

برای جلوگیری از کمبود، قبل از کشت بذر یک مرحله کوددهی با پتاسیم و فسفر انجام دهید. در مرحله گلدهی نیز، استفاده از کودهای حاوی پتاسیم بالا (مانند سولفات پتاسیم) و فسفر (مانند سوپر فسفات تریپل) مؤثر است.
در مرحله شروع گلدهی، یک یا دو مرحله محلول پاشی با کود حاوی بور و روی انجام دهید. این کار معجزه می کند و تثبیت غلاف را افزایش می دهد.
توصیه می شود برنامه دقیق بر اساس آزمون خاک تنظیم شود.

3. مصرف بیش از حد کود نیتروژنه؛ رشد برگ به جای غلاف

یکی از اشتباهات رایج کشاورزان، مصرف زیاد کودهای نیتروژنه است. حبوبات جزو گیاهان تثبیت کننده نیتروژن خاک هستند. یعنی این گیاهان خودشان نیتروژن را از هوا تأمین می کنند (به کمک باکتری های ریشه). در صورت مصرف نیتروژن زیاد در حبوبات، شاهد رشد شدید ساقه و برگ ها، تاخیر در گلدهی و غلاف ندادن حبوبات خواهیم بود.

راه حل:

حبوبات اغلب نیاز به سطح بالایی از نیتروژن ندارند. بنابراین قبل از کوددهی، حتما باید سطح نیتروژن خاک سنجیده شود. مصرف کود نیتروژنه در مراحل اولیه رشد و قبل از گلدهی اتفاق می افتد. همانطور که می دانید نباید از تاثیر نیتروژن بر افزایش پروتئین حبوبات غافل شد اما در مرحله گلدهی باید مصرف کودهای نیتروژنه را قطع یا به شدت کاهش دهید.

4. تأثیر گرمای هوا و نور نامناسب بر غلاف ندادن حبوبات

حبوبات گیاهانی هستند که به دما و نور واکنش سریعی نشان می دهند. دمای بالای 35 درجه سانتی گراد در مرحله گلدهی، باعث استرس گرمایی می شود. در دمای بسیار بالا گرده ها خشک شده و قابلیت لقاح از دست می رود. در نتیجه، گل ها می ریزند. از طرفی سرمای شبانه در اوایل فصل نیز می تواند به گل های حساس آسیب برساند.

راه حل:

• در مناطق گرمسیر، زمان کشت را طوری تنظیم کنید که مرحله گلدهی با اوج گرمای تابستان همزمان نباشد.
• در شب های خیلی سرد، از پوشش های پلاستیکی (نایلون) استفاده کنید.
• رقم هایی از حبوبات را بکارید که با شرایط آب و هوایی منطقه شما سازگاری بیش تری دارند.

حبوبات به نور کامل خورشید نیاز دارند. اگر بوته ها بیش از حد متراکم کاشته شده باشند یا سایه انداز درختان روی آن ها باشد، نور کافی به گل ها نمی رسد. گیاه در این شرایط گل های خود را می ریزد تا انرژی کم باقی مانده را حفظ کند.

• فاصله کاشت را رعایت کنید تا جریان هوا و نور بین بوته ها برقرار باشد.
• شاخه های اضافی و بیمار را هرس کنید.

5. گرده افشانی ضعیف و اختلال در تلقیح گل ها

نوع گرده افشانی در حبوبات مختلف یکسان نیست؛ بنابراین نقش حشرات در تشکیل غلاف به گونه و رقم گیاه بستگی دارد. با این حال، گرمای شدید و شرایط نامناسب محیطی می تواند کیفیت گرده افشانی و تشکیل غلاف را کاهش دهد.

راه حل:

• کاشت گیاهان گلدار اطراف مزرعه برای جذب زنبورها.
• آبیاری ملایم در ساعات گرم روز برای افزایش رطوبت نسبی هوا (نه خیس شدن برگ ها).

6. آفات گل و غلاف

برخی آفات مستقیماً به گل ها حمله می کنند و باعث ریختن آن ها می شوند. از جمله می توان به شته، تریپس، کنه و سن های گیاهی اشاره کرد. شته ها با مکیدن شیره گیاهی، باعث ضعیف شدن بوته می شوند. سن های گیاهی (Bug) نیز ممکن است به غلاف های کوچک نیش بزنند و باعث پوسیدگی و ریختن آن ها شوند.

راه حل:

برای جلوگیری از مشکلات مربوط به حمله آفات، بوته ها را به طور منظم بررسی کنید. استفاده از تله های زرد چسبنده برای کنترل شته ها بسیار مفید است. همچنین در صورت مشاهده آفات، می توانید از صابون های حشره کش استفاده کنید.

7. تاثیر بیماری ها بر غلاف ندادن حبوبات

بیماری های قارچی بر پر شدن غلاف حبوبات تاثیر منفی دارند. قارچ ها می توانند گل ها را آلوده کرده و باعث خشک شدن و ریختن آن ها شوند. رطوبت بالا و تهویه ضعیف، محیط مناسبی برای رشد قارچ ها فراهم می کند.

راه حل:

• پرهیز از آبیاری روی برگ ها.
• افزایش فاصله بوته ها برای تهویه بهتر.
• در صورت مشاهده علائم قارچی، استفاده از قارچ کش های مجاز.

چک لیست نجات غلاف نبستن حبوبات

ریزش گل های حبوبات بدون غلاف بندی، پیامی از سوی گیاه است که نشان می دهد «شرایط برای تولیدمثل مناسب نیست.» با درک این پیام و اصلاح عوامل آسیب زننده، می توانید اوضاع را کنترل کنید. اگر متوجه شدید گل های شما در حال ریزش هستند، فوراً این اقدامات را انجام دهید:

• بررسی وضعیت آبیاری: آیا خاک خیلی خشک یا خیلی خیس است؟ تعادل را برقرار کنید.
• محلول پاشی بور و روی: سریعاً یک محلول کودی حاوی بور و روی تهیه و روی گیاهان بپاشید.
• کود نیتروژنه: مصرف کودهای حاوی نیتروژن را بررسی کنید.
• افزایش پتاسیم: از کودهای پتاسه باکیفیت استفاده کنید تا انرژی گیاه به سمت میوه دهی هدایت شود.
• بررسی وجود آفات: زیر گل ها و روی برگ ها را با دقت چک کنید و در صورت مشاهده آفت، سمپاشی لازم را انجام دهید.

با رعایت این اصول، می توانید درصد تبدیل گل به غلاف را به شکل قابل توجهی افزایش داده و عملکرد مزرعه را بالا ببرید.

جمع بندی

در مجموع، غلاف ندادن حبوبات معمولا نتیجه یک عامل واحد نیست و می تواند به عواملی مانند گرمای شدید، کمبود یا بیش از حد بودن آب، تغذیه نامتعادل، رشد بیش از حد رویشی، آفات و بیماری ها مرتبط باشد. برای رفع این مشکل، بهتر است ابتدا مرحله‌ای که اختلال در آن رخ داده، شرایط آب و هوایی، وضعیت رطوبت خاک و علائم گیاه بررسی شود و سپس در صورت نیاز با آزمایش خاک و نظر کارشناس، برنامه آبیاری و تغذیه اصلاح شود. مصرف خودسرانه کود، به ویژه بدون تشخیص کمبود، همیشه راه حل مناسبی برای افزایش غلاف دهی نیست.

سوالات متداول درباره غلاف ندادن حبوبات